Een onderzoek naar presentatievormen
van het kunstenaarsboek.

Het boek op de leestafel. /// Het gesloten archief. /// Het boek in een doos. /// Het open archief. ///
Het boek in de schappen. /// Het boek letterlijk betreden. /// Het boek op de grond onder ijzeren platen.
/// Het boek in een intieme ruimte. /// Het boek als installatie in 2 aangrenzende ruimtes. /// Het boek
in een werkruimte. /// Het boek als object waar je langs loopt. /// Het boek als concept voor een ruimte.

close

onderzoeksresultaten # 05.





Seet van HoutSeet van HoutSeet van Hout

Seet van Hout

De kunstenaar plaatste een zeer groot Kunstenaarsboek ‘Melancholy Girls’ en de kunstenaarsboeken ‘Dagboek 2005’, ‘Enchanted Loom’ en ‘Melancholy Girls’

lees verder.verberg content.

De kunstenaar Seet van hout plaatste op een verhoging het boek ’MELANCOLY GIRLS’
In dezelfde ruimte bevonden zich op sokkels 2 Kunstenaarsboeken en het boek ‘DAGBOEK 2005’.

Presentatievorm 1:

Boek: MELANCHOLY GIRLS
Afmeting: 200 x 120 x 11 cm
Materiaal: textiel
Bladzijden: 26
Oplage: unica
Verhoging:
Materiaal: MDF
Afmeting: 420,5 x 150 x 28,5 cm
‘Ingebonden’ boek met textiele bladzijden in kleur en van diverse materialen. Bevat tekst in het Engels en Nederlands.

Presentatievorm 2:

Boek:
Titel: ENCHANTED LOOM
Afmeting: 33 x 33 x 1,7 cm
Bladzijden: 61
Oplage: 100, dit is nr.26
Uitgave: 2000
Ingebonden boek met een textiele omslag met een gekleurde afbeelding. Bevat diverse soorten papier en afbeeldingen in kleur. Technieken : offset, screenprint, xerox, photography, letterpress en woodcut.

Presentatievorm 3:

Boek:
Titel: MELANCHOLY GIRLS
Afmeting: 40 x 25,5 x 1,6 cm
Bladzijden: 28
Oplage: unica
Ingebonden boek met een textiele omslag waarop een afbeelding in rood draad is genaaid. Bevat met de handgeschreven teksten in Engels en Nederlands en afbeeldingen in kleur.

Presentatievorm 4:

Boek:
Titel: DAGBOEK 2005
Uitgave: Haarlem 2007, ISBN 978-90-78670-02-5

Al het beschikbaar gestelde werk was aan te raken en in te kijken.




Helga KosHelga KosHelga Kos

Helga Kos

De kunstenaar presenteerde het kunstenaarsboek ‘ Ode aan de Kolossale Zon’ op een zelfgemaakte tafel. 21 bladen van dit boek zijn, met een ophangsysteem, gehangen aan de wand. In een houten kist bevinden zich de overige bladzijden aan een ophangsysteem. Op een bureau plaatste zij het boek omringd door het werkmateriaal en voorstudies, in mappen.

lees verder.verberg content.

De kunstenaar Helga Kos plaatste het Kunstenaarsboek met cd ‘Ode aan de Kolossale Zon’
Eén exemplaar op een zelfontworpen tafel. Eén exemplaar op een reeds in de ruimte aanwezig bureau, samen met het ontstane materiaal voor het boek in mappen en een geluidsinstallatie. Eén exemplaar gedeeltelijk tegen de wand met een ophangsysteem en deels in een houten kist.

Presentatievorm 1:

Boek met cd:
Titel: ODE AAN DE KOLOSSALE ZON
Afmeting: 34 x 26 x 6 cm in 3 volumes
Bladzijden: 150
Uitgave: 2003
Oplage: 288
Ingebonden boeken bestaande uit 3 delen met elkaar verbonden dmv. klittenband. Deze bevinden zich in een zwart kartonnen cassette met opdruk. Voor de afbeeldingen, nav. gedichten van Wallace Stevens en muziek van Wendingen met Rorems compositie, zijn diverse technieken en papieren gebruikt in kleur. De cd vormt een beeldend element in het boek.
Tafel:
Afmeting: 164,5 x 39 x 89,5 cm
Materiaal: ijzer en hout

Presentatievorm 2:

Tegen de wand zijn 21 pagina’s dmv. een ophangsysteem bevestigd. De andere pagina’s van het boek bevinden zich in een houten opberg- en vervoerskist. Afmeting: 57 x 38 x 39 cm.

Presentatievorm 3:

Op het bureau bevind zich al het ontstaan - en ideeën materiaal voor het boek, van schetsen, ontwerpen, planningen en begrotingen.

Presentatievorm 4:

Geluidsinstallatie waarop met koptelefoon de cd te beluisteren was.

Het werk was zeer toegankelijk gemaakt om in te kijken en aan te raken.




Lydia SchoutenLydia SchoutenLydia Schouten

Lydia Schouten

De kunstenaar plaatste tijdschriften, boeken en documentatiemateriaal van video’s op een aanwezige tafel. In een zijruimte toonde zij video’s en de video ‘Le garden secret’ met een scriptboek, een concept en een overzichtsblad van deze interactieve video-installatie.

lees verder.verberg content.

De kunstenaar Lydia Schouten plaatste klassiek op een in de ruimte aanwezige tafel 5 tijdschriften, 4 boeken en 4 inkijkmappen. In een zijruimte waren 7 video’s, 2 scriptboeken en een uitklapbaar overzicht van het script‘ Le Jardin Secret’ te bekijken.

Presentatievorm 1:

5 tijdschriften nr. 3, 4, 5, 6, 7/8
Titel: MODERN DENKEN
Afmeting: 28,7 x 20,6 (nr.3, 5) 41,7 x 29,5 (nr.4, 6, 7/8)
Bladzijden: nr.3/ 38 blz., nr.4/14 blz., nr.5/ 34 blz., nr.6/15 blz., nr.7/8/23 blz.
Plaats: Den Haag 1981, 1982, 1983, 1984, 1984
Oplage: 1500
Tijdschriften zijn dmv. 2 nietjes ingebonden en bevatten afbeeldingen en tekst, in Nederlands en Engels, in zwart/wit.

Boek 1:
Titel: LYDIA SCHOUTEN
Uitgave: provincie Limburg, culturele aangelegenheden, Provinciaal Museum Hasselt
ISBN: 90-6685-141-4

Boek 2:
Titel: FILTH VUIL Lydia Schouten / Maarten Struys
Oplage: 1250
Uitgave: Centrum Beeldende Kunst, Rotterdam 1996, ter gelegenheid van de realisatie van het Kunstwerk van Lydia Schouten bij de Rookgasreiniger te Rotterdam: ‘ De Rozenwand’

Boek 3:
Titel: LYDIA SCHOUTEN PERSONALS
Uitgave: Con Rumore
ISBN: 90-71641-04-X
Oplage: 2000

Boek 4:
Titel: LYDIA SCHOUTEN DESIRE
Uitgave: Con Rumore januari 1989

4 Documentatiemappen met foto’s, tekeningen, prints en teksten in Nederlands en Engels

Alle boeken liggen klassiek op tafel en zijn in te kijken en aan te raken.

Presentatievorm 2:

Scriptboeken ‘ Le Jardin Secret’:
Boek 1:
Titel: Rondgang Lydia Schouten 15-08-2005
Boek 2:
Titel: Interactieve video-installatie Lydia Schouten

Dvd’s:
LE JARDIN SECRET 2006
ECHOES OF DEATH 1984
THE LONE RANGER 1986
LOST IN THE JUNGLE OF EROTIC DESIRE 1981
ROMEO IS BLEEDING 1982
A CICILIZATION WITHOUT SECRETS 1987
I FEEL LIKE BOILED MILK 1980

De dvd’s zijn zelf te installeren en te bekijken.




BaltaBaltaBalta

Balta

De kunstenaar plaatste voor deze presentatie het werk ‘Blind Date’, bestaande uit een tafel met daarop een kleed, 2 borden en een Kunstenaarsboek. Naast dit werk, op een bestaande lage stelling, meerdere exemplaren van 2 kunstenaarsboeken en ansichtkaarten om mee te nemen. In de zijruimte op een aanwezige tafel, 5 kunstenaarsboeken.

lees verder.verberg content.

De kunstenaar Balta presenteerde een tafel met daarop een zelfontworpen kleed, 2 borden en een boek. Op een in de ruimte aanwezige lage stelling plaatste zij 2 Kunstenaarsboeken en ansichtkaarten. In een zijruimte, op een aanwezige tafel, 5 Kunstenaarsboeken.

Presentatievorm 1:

Tafel:
Materiaal: hout
Afmeting: 75,5 x 75,5 x 91 cm op 4 wieltjes
Kleed:
Wit textiel voorzien van een zelfontworpen afbeelding door de kunstenaar
Borden:
Porseleinen borden met zelfontworpen print door de kunstenaar
Afmeting: Ø 27 cm
Boek:
Titel: BLIND DATE BALTA 2010
Afmeting: 17 x 16,8 x 0,3 cm
Bladzijden: 22
Het boek heeft op elke bladzijde een tekst, waarvan een woord omgekeerd. Het boek is vanaf twee zijdes lezen.

Het werk is aan te raken en in te kijken

Presentatievorm 2:

Drie kunstenaarsboeken op een aanwezige lage stelling

Boek 1:
Titel: HELP U ZELVEN
Afmeting: 21 x 14,6 x 0,5 cm
Bladzijden: 24
Uitgave: Winterswijk 2005 in oplage
Boek met een zwart/wit omslag en titel in kleur. Afbeeldingen en tekst zijn in zwart/wit.

Boek 2:
Titel: G.L. 1e bladzijde Genius Loci
Afmeting: 20 x 14,8 x 0,4 cm
Bladzijden : 24
Uitgave: 2003 in oplage
Boek met afbeeldingen en tekst in zwart/wit. Tekst in het Frans.

Boek 3:
Titel: PARAFERNALIA
Afmeting: 15,1 x 15,1 x 0,2 cm
Bladzijden: 10
Uitgave: Amsterdam 2001 in oplage
Boek is dmv. twee nietjes gebonden. Afbeeldingen in kleur.

De boeken zijn in te kijken. De ansichtkaarten konden worden meegenomen.

Presentatievorm 3:

Op een aanwezige tafel in een zijruimte zijn 5 Kunstenaarsboeken geplaatst.

Boek 1:
Titel: BERICHT VAN DE REIZIGER / ARCHIVE SECRETE DU VOYAGEUR
Afmeting: 10,5 x 7,4 cm
Kaartjes: 34
Uitgave: Amsterdam 2001
In een wit doosje zitten afbeeldingen in kleur. Teksten in diverse talen. Het doosje bevat een stempel met de titel van het werk.

Boek 2:
Titel: VOGELPALEIZEN EN ANDERE NUTTIGE ZAKEN
Afmeting: 14,1 x 9,1 x 0,2 cm
Bladzijden: 10
Uitgave: 2002
Oplage; 5 dit is nr. 3/5
Boek met witte omslag, tekst en afbeeldingen in zwart/wit. Hierbij hoort een blauwe doos met 20 bladen met een afmeting van 14,5 x 9,5 cm voorzien van tekst en afbeeldingen in zwart/wit. Elk blad is door de kunstenaar gesigneerd met potlood.

Boek 3:
Titel: z.t.
Afmeting: 25,6 x 18,1 x 1 cm
Bladzijden: 8
Uitgave: 2001 unica
Boek met zwarte omslag en originele werken in kleur.

Boek 4:
Titel: DESSINE-MOI UNE MARELLE/ DRAW ME A HOPSCOTCH
Afmeting: 15,3 x 12 x 0.5 cm
Bladzijden: 80
Boek met afbeeldingen en tekst in zwart/wit en in diverse talen.
Hierbij hoort een in zwart/wit beschilderde steen in een wit doosje.

Boek 5:
Titel: L.P. 1e pagina Lost Paradise
Bladzijden: 20
Uitgave: 2003
Oplage: unica
Het boek bevat originele werken in kleur, gepresenteerd in een zwarte overslagdoos.

De gepresenteerde werken zijn aan te raken en in te kijken.



Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5. Onderzoeksresultaten #5.

Verslag van de vijfde presentatie project [in]visible

De 5e fase van het project begon op zaterdag 6 maart 2010. De bijeenkomst was weer van een heel andere aard dan de 4e presentatie. Daarbij kon werk geobserveerd worden van maar liefst 9 deelnemers. Dit keer ging het om de onderzoeksresultaten van 4 beeldend kunstenaars. Ieder van hen is al geruime tijd bezig. Zo’n 70 belangstellenden konden er de zaterdagmiddag kennis van nemen.

Bij het werk van Balta is taal vaak het uitgangspunt. Dit uit zich doorgaans in installaties - al dan niet in opdracht - , projectvormige werken en boeken. Voor het ‘in-visible’-onderzoek heeft ze een tafel voor het raam geplaatst, met uitzicht op de waterkant. Het licht kan er op die manier prachtig invallen. Dat doet het dan ook deze zaterdag. De kunstenaar Balta heeft op het vierkante tafeltje net genoeg plaats gevonden voor 2 grote ronde borden. Daarop staan afbeeldingen en teksten die betrekking hebben op het weer. De woorden zijn aangevuld met computernotaties, om het geheel in deze tijd te plaatsen en het geheel een minder afstandelijk gebeuren te laten zijn. Om het meer voelbaar te maken. De installatie draagt de titel ‘Blind Date’ en is een scenario voor 2 mensen, bedoeld om het onvermogen in beeld te brengen. Het geheel heeft een sacrale uitstraling, het is niet de bedoeling dat er letterlijk van gegeten wordt. Alles mag wél betast worden. Het boekwerkje dat in het midden ligt kan in 2 verschillende leesrichtingen bekeken worden. In het Nederlands staan (in)directe weersverwijzingen. Het kleed waarop de borden en het boekje geplaatst zijn, is versierd met straatmarkeringen. Onderaan, richting vloer, zijn een soort van droedels geborduurd in een bewust wat onhandige manier. Dit om het een persoonlijke toets te geven, conventies los te laten. Balta had met deze vorm van presenteren voor ogen dat het publiek de installatie zou mogen aanraken. Bovendien ontstaat door de aanwezigheid van het werk van anderen in dezelfde ruimte de prettige onrust van een leefruimte. Volgens Balta is elke vorm van communicatie een spel, het gebruik van taal is als een reis. Door het laten zien van verschillende boekwerken op tafels ontstaat er een leeskabinet, waarin bezoekers rustig de boeken kunnen bekijken/lezen. Zo is er bv. een boekje met de mysterieuze titel ‘GL’ (Latijn: Genius Loci, in overdrachtelijke zin bedoeld als de ‘eigenheid’ van de plek), zijn de straatnamen van Marseille opnieuw gerubriceerd op thema. Bijvoorbeeld op religie, belangrijke data, hemelverwijzingen. Bij het boekje getiteld ‘Help u zelven’ gaat het om een taalgebruik dat een eeuw geleden volstrekt normaal was, maar in deze tijd een andere klankwaarde heeft gekregen.

Helga Kos heeft gedeelten van haar boekwerk ‘Ode aan de Kolossale Zon’ aan de muur van het archief gehangen. Op een weldadig eenvoudige wijze, gebruik makend van pushpins en klemmetjes. Dit om het publiek het contact met het boekwerk te vergemakkelijken. Het boek is dan ook uitgestald op een voor de gelegenheid gemaakte tafel. Helga heeft gemerkt dat mensen weinig idee hebben bij het begrip ‘kunstenaarsboek’en dat ze heel anders naar het boek kijken als ze eerst (een gedeelte van) de losse pagina’s hebben gezien. Het eigenlijke boek bestaat uit 3 delen, elk bevattend 3 composities geïnspireerd op de liederencyclus ‘Last Poems of Wallace Stevens’ van Ned Rorem. Het getal 9 is belangrijk in deze context. De 3 delen zijn met elkaar verbonden door middel van klittenband: daardoor vormen ze één geheel, maar zijn tegelijkertijd toch weer onafhankelijk van elkaar te bekijken. Het boek is gedrukt in een grote hoeveelheid aan druktechnieken. Bewust is een grote diversiteit aangebracht in kleur en vorm. Verschillende afbeeldingen zijn over dubbele pagina’s geplaatst, met paginaformaten is geschoven. Zo is er ook een repeterende stip die in allerlei vormen opduikt: gedrukt, gestanst etc. Contrasten in de muziek worden zo ook in het boekwerk vertaald. De muziek is op vernuftige wijze bijgevoegd in de vorm van een oranje CD, daarbij tegelijkertijd de Kolossale Zon verbeeldend. Deze is ook te beluisteren via een geluidsinstallatie. Voor Helga was het van begin af aan belangrijk dat de pagina’s plat gelegd konden worden. Daarom is het boek met een zwarte spiraalband ingebonden. Rondom die spiraal is het boek gecomponeerd. Helga heeft haar houten reiskist met daarin de boekpagina’s – kan zo achter op de fiets, maar ook getransporteerd worden naar het buitenland - ook tentoongesteld, evenals de draaiboeken die ze gebruikte bij de vervaardiging van haar grote epos. Een boek dat tot stand is gekomen in een periode van ruim 5 jaar. Helga zegt zelf: “Ik kon het pas op latere leeftijd maken. Pas dan heb je het geduld en de ervaring om zoiets te doen. Het werken eraan had een bijna verslavende werking”.

Aan het eind van de jaren zeventig gaf Lydia Schouten tezamen met collega beeldend kunstenaars Els de Groot, Gea Kalksma en Adri Tock een tijdschrift uit getiteld ‘Modern Denken’, benieuwd naar de invloed van de media in het dagelijkse bestaan. Het blad werd o.a. gevuld met interviews met vrouwelijke kunstenaars, het kunst- en leefklimaat van eind jaren zeventig/begin jaren tachtig werd op onalledaagse wijze zwart-wit in beeld gebracht. Het blad werd in elkaar gezet in een oplage van 1500 exemplaren in de Grafische Werkplaats in Rotterdam. Lydia en de haren waren niet opgeleid als journalist of bladenmaker. Hetgeen juist zeer bevrijdend werkte. Ze zagen deuren opengaan bij het publiceren van het blad, mensen wilden zich graag met hen associëren. Het zorgde voor een gemakkelijk contact met anderen. Na enige jaren ging het tijdschrift ter ziele.
Voor dit onderzoek heeft Lydia de Modern Denkens los op de tafels gelegd, zodat ze in het geheel te bekijken zijn. Er zijn nog maar weinig exemplaren van het blad en ze kunnen snel kapot gaan of verdwijnen. In een galeriesetting zou Lydia de bladen daarom gepresenteerd hebben in een vitrine. Gedrukte boeken zijn ook vertegenwoordigd. Deze kunnen altijd al gewoon op tafel gelegd worden en ingekeken, omdat er meerdere exemplaren van zijn.
Lydia ging na haar bladenperiode verder met het maken van performances die ze op video vastlegde. Onbevangen en niet behept met enige ballast. Waarbij ze telkens zelf als hoofdrolspeler fungeerde. De schetsen die ze hiervoor maakte legde ze vast in scripts die ze voor het eerst in jaren nu laat zien. Deze unieke exemplaren liggen nu voor iedereen zichtbaar op tafel, terwijl ze dezelfde beperkingen hebben als de tijdschriften. In antwoord op de vraag: “Wat komt er nu allemaal uit van die scripts?” kunnen in de zijruimte van het archief de video’s bekeken worden. Zo ontstaat er een wisselwerking tussen concept en uitvoering. Lydia overweegt een overkoepelend scriptboek te maken, een bundeling van alle ideeën ontstaan in de afgelopen jaren.

Direct bij het betreden van de ruimte valt het letterlijk mensgrote boek van Seet van Hout met als titel ‘Melancholy Girls’ te bewonderen. September 2009 was het o.a. te zien in de Middendorf Gallery in het Amerikaanse Baltimore. Sinds jaren houdt Seet van Hout zich bezig met de vraag hoe het geheugen zou kunnen werken. Ze leest er veel over en denkt er over na in verwondering. Het uitgestalde werk verwijst naar een oud Indiaas boekje over dromen met die titel. Het kamervullende boekwerk dat Seet vervaardigde verwijst letterlijk naar de vorm van een bed: een stapel dekens waarop of waaronder je je neer kunt leggen om te dromen. Een pagina kunt uitzoeken, er door heen kunt bladeren. Het publiek kan er van alle kanten omheenlopen. De bladzijden zijn uit verschillende stoffen gemaakt. Stof blijkt een ideaal materiaal: het is te plooien en daardoor kan de afgebeelde informatie verborgen worden en weer op verschillende manieren tevoorschijn komen. Seet is er jaren mee bezig geweest om het boek in deze vorm te doen uitkomen. Het geduldige handwerk is belangrijk: alle geborduurde steken worden stuk voor stuk met de hand gemaakt en vormen zo sporen door de tijd. Deze werkwijze sluit prachtig aan bij de vraag wat er overblijft van herinneringen. Bij de start beginnen twee aardige tienermeisjes, ‘Melancholy Girls’ in levende lijve, met het omslaan van de bladzijden. Voorzichtig pakken ze ieder aan een kant een tipje op van de textiele bladeren en lopen er mee naar de andere kant, zo de pagina’s omslaand. Dan lopen ze terug en herhaalt de handeling zich. Geborduurde vormen, veelal in rood- en rozevarianten, afbeeldingen en teksten met en over hersenmassa’s en soms ook niets anders dan de stofpatronen weergevend: een veel- en volheid aan informatie. De achterzijden van de geborduurde hersenafbeeldingen zijn minstens zo interessant: een wirwar van kleuren, hersenspinsels in woord en gedachte. Als het boek ‘uit’ is, volgt er applaus en beginnen de meisjes de bladzijden weer terug te leggen, geduldig en minutieus. Seet heeft het boek nu vier keer in een galerie geëxposeerd en mensen mochten de bladen zelf omslaan. Gedacht wordt aan het laten maken van een film/video om de meest ideale omgang met het boek te laten zien. Althans, volgens Seet. Hoe dat eruit zal zien, dat is voor haar nog niet helemaal duidelijk. “Weemoed is een prachtige gemoedstoestand” volgens Seet van Hout. Het publiek mocht deze gesteldheid meebeleven.


Vele reacties, die we mee nemen in het experimenteel onderzoek. Het zijn er teveel om allen weer te geven. Om toch een indruk te krijgen tonen we er enkele:

lees verder.verberg content.

Uit haar oud geheugen toont de Aarde me haar schatten. Ik voel me aangesproken als kleuter en als ingewijde. Alles mag ik aanraken, vastpakken, inkijken. Ze vertrouwt me. De handen ineen geslagen gaan we het pad van liefde, waarheid en schoonheid.

Het betreden van het atelier en expositieruimte van Archief Synergie is een overweldigende zintuiglijke ervaring. Aan de wanden prijken rekken vol werken van het kunstenaars paar. Al het werk is in aandacht en liefde ontstaan. En dat voel je. Te midden daarvan de kunstenaars boeken van verschillende gast kunstenaars. Behalve dat het een lust is voor het oog, is het feest dat ik alles mag aanraken, er mee mag spelen. Soms mag ik er zelfs iets aan toevoegen. Zoals boeken in een museum me ontzag inboezemen, zo ga ik hier zelf een levende relatie aan met het werk en de inspiratie van de kunstenaar. Er wordt door zijn/haar werk en mijn beleving iets nieuws geboren, een synthese van zijn/haar en mijn beleving. Het onderscheid tussen kunstenaar en kijker wordt voor een moment overstegen. Mijn verlangen om zelf ook te creëren word geprikkeld en ik ga geïnspireerd naar huis.