Een onderzoek naar presentatievormen
van het kunstenaarsboek.

Het boek op de leestafel. /// Het gesloten archief. /// Het boek in een doos. /// Het open archief. ///
Het boek in de schappen. /// Het boek letterlijk betreden. /// Het boek op de grond onder ijzeren platen.
/// Het boek in een intieme ruimte. /// Het boek als installatie in 2 aangrenzende ruimtes. /// Het boek
in een werkruimte. /// Het boek als object waar je langs loopt. /// Het boek als concept voor een ruimte.

close

deelnemer: Erfgoed Nederland [# 01]


in gesprek met Erfgoed Nederland

Archief Synergie wil met het onderzoeksproject ‘(in)visible’ een nieuw model voor de toekomst ontwikkelen met betrekking tot het presenteren van kunstenaarsboeken. Dit is ontstaan vanuit de vraag: hoe kun je het kunstenaarsboek zo optimaal mogelijk voor het voetlicht brengen? Vaak worden boeken in museale collecties gedeeltelijk getoond (het boek op een kussen om een indruk te geven) of in gesloten vitrines. Waardoor voorbij gegaan wordt aan het wezenlijke van het boek. Hoe kan het anders?

lees verder.verberg content.

De zoektocht naar gesprekspartners over dit onderwerp bracht hen bij Erfgoed Nederland.
Zij zijn geïnteresseerd in dit soort vraagstellingen, omdat ze hiermee is een bredere context geconfronteerd worden. Erfgoed Nederland wil het cultureel vermogen stimuleren, gedefinieerd als door verschillende generaties overgedragen materiële en immateriële cultuuruitingen van een samenleving, het cultureel kapitaal of het inspirerend vermogen van mensen en gemeenschappen. Waarbij het erfgoed een economische betekenis kan hebben (toeristenindustrie), betekenis aan het verleden geeft, achtergronden van anderen belicht en een rol kan spelen bij het oplossen van sociale vraagstukken door waardering voor het bijzondere van de directe woonomgeving.

In tegenstelling tot het traditionele erfgoed is er tegenwoordig sprake van het nieuwe erfgoed.
Dit is een verzamelbegrip dat onder meer betrekking heeft op bv. digitale media, migranten. Om maar een paar voorbeelden te noemen. Vragen die hierbij oprijzen: hoe verzamel je die uitingen, welke keuzes maak je hierin? Waarbij het zaak is dat bv. het ene museum zich onderscheidt van het andere en er niet overal dezelfde objecten te zien zijn. Een ethische discussie vindt plaats. Als objecten niet meer werken, moeten ze dan hersteld worden in oorspronkelijke staat of is alleen het tonen van het voorwerp voldoende? Met andere woorden, moet het oude vliegtuig nog steeds kunnen vliegen? Of bij eigentijdse uitingen: moet de software vernieuwd en/of aangepast worden?

Tegenwoordig zijn de eisen voor museumbezoek veranderd. Het publiek moet met een ervaring rijker naar huis kunnen, een ‘sensatie’ beleven. Onlangs opende Museum Twentse Welle in Enschede haar deuren. In dit samengaan van het Natuurmuseum en het Streekmuseum werd besloten om de hele collectie te laten zien. In het ‘open depôt’, een glazen ruimte van tientallen meters lengte die als een rode draad door het gebouw loopt, staat alles opgesteld. In de zalen kan het publiek interactief bezig zijn. De tijd van het statische museum is voorbij. Arnoud Odding, directeur van het Nationaal Glasmuseum, heeft in zijn boek ‘Het gedroomde museum’ de positie van het museum onder de aandacht gebracht. Wat is belangrijker: het ding of de gedachte, het eindproduct of het proces in het hoofd van de kunstenaar, waarbij diens identiteit naar voren komt?

Terug naar de onderzoeksvraag van Archief Synergie: hoe zou je als het ware de ontsluiting van het kunstenaarsboek kunnen bewerkstelligen en die ervaring kunnen delen met anderen? Een en ander kan al worden vastgesteld. De fysieke ervaring van het boek blijft belangrijk:
geur, gewicht, vorm, gelaagdheid. In het digitale tijdperk heeft het scherm het van het papier overgenomen. Het Grafisch Museum in Breda is bezig met het ontwikkelen van een nieuwe vorm. Zo zijn er touchscreens opgesteld, waarbij door middel van aanraken het proces van het bladeren en de gelaagdheid van het boek ondervonden kan worden.

Voor zover een publiek weet heeft van het begrip kunstenaarsboek, dan is het vaak onbekend met wat er in die boeken staat. Conditionering is sterk. Boeken worden als vanzelfsprekend getoond in gesloten vitrines, eenvoudigweg omdat dat zo eenmaal hoort. Boekencollecties in Nederland zijn weliswaar in kaart gebracht, de vraag is wat er mee gedaan wordt. Is het verzamelen om het verzamelen voldoende? Het project ‘(in)visible’ heeft niet de pretentie om na 6 onderzoeksfases pasklare antwoorden te hebben. Wél om een zekere draad zichtbaar te kunnen maken en mogelijkerwijs tot een nieuw presentatiemodel te kunnen komen.


www.erfgoednederland.nl